Đi một vòng quanh lô rừng với máy GPS Garmin bật ghi đường đi, về nhà bạn có một file .gpx chứa cả nghìn điểm. Bài này đưa file đó vào QGIS, chuyển sang hệ VN-2000 để tính được bằng mét, rồi biến vòng đi bộ thành một lô rừng có diện tích — đúng việc khoanh vẽ hiện trạng ngoài thực địa.
Đây là bài 3 trong series Số hoá và tạo dữ liệu bản đồ lâm nghiệp trong QGIS.
Trong một file GPX có gì
Máy GPS cầm tay và các ứng dụng trên điện thoại (Locus Map, vTools…) đều xuất dữ liệu ra file .gpx. Một file có thể chứa ba thứ:
Loại | Là gì | Dùng để |
Waypoints | Các điểm đánh dấu rời | Mốc ranh, điểm điều tra, vị trí cháy |
Tracks | Đường đi được ghi liên tục theo thời gian | Tuyến tuần tra, vòng khoanh lô |
Routes | Lộ trình định sẵn | Ít dùng trong lâm nghiệp |
Khi mở trong QGIS, tracks còn có thêm lớp track_points — từng điểm lẻ tạo nên đường đi, kèm thời gian và độ cao.
Mở file GPX trong QGIS
Kéo thả file .gpx vào cửa sổ QGIS. Hộp Select Items to Add liệt kê các lớp con kèm số đối tượng trong ngoặc. Tích lớp cần dùng — thường là waypoints và tracks — rồi bấm Add Layers. Lớp nào ghi (0) là trống, bỏ qua.
Hộp Select Items to Add của file TrackLog.gpx: route_points và routes trống, track_points và waypoints mỗi lớp 2050 điểm, tracks có 6 đường
Lớp waypoints dạng điểm và lớp tracks dạng đường đi của file GPX hiện trên bản đồ, bảng Browser bên trái liệt kê các lớp con của file
GPS ghi theo hệ nào
Máy GPS luôn ghi theo WGS 84 (kinh độ, vĩ độ — EPSG:4326). QGIS đọc file GPX hiểu đúng ngay, nên track vẫn chồng khớp lên lô rừng VN-2000 của bạn khi hiển thị.
Nhưng để tính chiều dài ra mét, diện tích ra héc-ta, dữ liệu phải ở hệ phẳng. Khác với dữ liệu MapInfo thiếu khai báo, ở đây lớp GPX đã khai báo đúng WGS 84, nên việc cần làm là đổi hệ tọa độ (reproject) sang VN-2000 — đúng trường hợp nên đổi hệ trong bài Gán CRS và Reproject.
Lưu sang VN-2000
- Nhấp phải lớp tracks (hoặc waypoints), chọn Export ▸ Save Features As…
- Format: GeoPackage hoặc ESRI Shapefile.
- File name: đặt tên, ví dụ vong_khoanh_lo12.
- CRS: chọn hệ VN-2000 đúng kinh tuyến trục của tỉnh — khác hệ hiện tại của lớp, nên QGIS sẽ tính lại tọa độ.
- Bấm OK.
Lớp mới ở hệ VN-2000, đo đạc bằng mét được.
Cách nhanh: công cụ GPX Reader
Công cụ Đọc dữ liệu GPS (GPX Reader) trong bộ plugin lâm nghiệp dùng ở khoá tập huấn làm gộp các bước trên, cho nhiều file một lúc:
Cửa sổ Đọc dữ liệu GPS GPX Reader: chọn một hoặc nhiều file GPX, chọn xem trước bằng lớp tạm hoặc lưu file Shapefile hoặc MapInfo TAB, chọn chế độ tỉnh và hệ chiếu đầu ra, mặc định WGS84
- Chọn file… — chọn một hoặc nhiều file GPX.
- Loại output: Xem trước để nạp lớp tạm xem thử; Lưu file để ghi ra Shapefile hoặc MapInfo TAB. Tên file tự lấy theo file GPX gốc, thêm hậu tố _diem cho điểm và _duong cho đường.
- Hệ chiếu đầu ra: chọn chế độ tỉnh (bộ 63 tỉnh hoặc 34 tỉnh), rồi chọn hệ VN-2000 của tỉnh. Để mặc định WGS84 nếu chỉ cần xem.
- Bấm Thực hiện.
Biến vòng khoanh thành lô rừng
Track là đường, lô rừng là vùng. Chuyển đổi như sau:
- Vào Vector ▸ Geometry Tools ▸ Lines to Polygons.
- Input layer: lớp track đã lưu ở VN-2000.
- Bấm Run. Mỗi đường được khép kín thành một vùng — điểm cuối nối về điểm đầu.
Kiểm tra trên nền ảnh vệ tinh, rồi tính diện tích: mở bảng thuộc tính lớp vùng, dùng Field Calculator tạo trường dtich kiểu số thực, biểu thức $area / 10000 cho ra héc-ta.
Lưu ý quan trọng: Tính diện tích trên lớp còn ở WGS 84 sẽ ra con số vô nghĩa (đơn vị độ vuông). Luôn chuyển sang VN-2000 trước khi khép vùng và tính diện tích.
Mẹo khi đi khoanh ngoài thực địa
- Đi một vòng khép kín, dừng lại đúng chỗ bắt đầu. Điểm đầu và điểm cuối càng gần, vùng khép ra càng sát thực tế.
- Bật ghi track theo khoảng cách (ví dụ 5–10 m một điểm) thay vì theo thời gian, để lúc đứng lại không sinh hàng chục điểm chồng chất.
- Mỗi lô một track riêng. Ghi liền nhiều lô vào một track thì phải cắt ra trước khi khép vùng.
- Đánh dấu waypoint ở các góc lô. Khi track nhiễu (dưới tán rừng dày tín hiệu yếu), các mốc góc giúp chỉnh lại ranh.
Lỗi thường gặp
- Track bị răng cưa, có đoạn nhảy xa: tín hiệu GPS yếu dưới tán rừng hoặc vách núi. Xoá các điểm nhảy trong lớp track_points hoặc sửa đỉnh trên lớp đường trước khi khép vùng.
- Lines to Polygons cho ra vùng méo, tự cắt chéo: đường đi vòng ngược hoặc đi lại đoạn cũ. Sửa đường cho thành một vòng đơn trước khi chuyển.
- Diện tích ra số rất nhỏ: lớp vẫn ở WGS 84. Lưu sang VN-2000 rồi tính lại.
- Mở file GPX báo không có lớp nào: file trống do chưa chép đúng từ máy GPS. Chép lại file từ thư mục GPX trong bộ nhớ máy.
Câu hỏi thường gặp
File GPX từ điện thoại có dùng được như từ máy Garmin không? Được. GPX là định dạng chuẩn, QGIS đọc như nhau dù file do máy Garmin hay ứng dụng điện thoại tạo ra.
Chuyển lớp từ QGIS ngược vào máy GPS để đi thực địa được không? Được: lưu lớp ra định dạng GPX (Save Features As…, Format chọn GPX), hệ tọa độ để WGS 84, rồi chép vào máy.
Độ chính xác của lô khoanh bằng GPS cầm tay là bao nhiêu? Máy GPS cầm tay thông thường sai số vài mét đến hơn chục mét, tuỳ độ che phủ. Đủ cho khoanh vẽ hiện trạng, chưa đủ cho đo đạc địa chính.
Bài tiếp theo
Bài 4: Nhập dữ liệu tuần tra SMART vào QGIS — dữ liệu tuần tra bảo vệ rừng cũng là dữ liệu GPS, nhưng có cách làm riêng.
―――
Bài viết biên soạn lại từ tài liệu tập huấn "Ứng dụng QGIS trong quản lý tài nguyên rừng" – Dự án Quản lý rừng bền vững và Bảo tồn đa dạng sinh học (VFBC/USAID), Quảng Trị 2024. Tác giả: Vũ Văn Thái.
