Các khu bảo tồn và ban quản lý rừng dùng SMART (Spatial Monitoring and Reporting Tool) để ghi lại các chuyến tuần tra: tuyến đi, điểm phát hiện bẫy, khai thác trái phép, động vật. SMART làm tốt việc thống kê, nhưng muốn chồng tuyến tuần tra lên bản đồ hiện trạng rừng, tính chiều dài tuyến theo tiểu khu hay làm bản đồ báo cáo quý thì phải đưa dữ liệu sang QGIS. Bài này hướng dẫn đưa vào, làm sạch và lưu lại cho đúng.
Đây là bài 4 trong series Số hoá và tạo dữ liệu bản đồ lâm nghiệp trong QGIS.
Xuất dữ liệu từ SMART
Trong SMART Desktop, kết quả truy vấn tuần tra (tuyến đi, các quan sát) xuất được ra các định dạng không gian như Shapefile, KML hay GPX, tuỳ phiên bản. Chọn Shapefile nếu có — giữ được nhiều trường thuộc tính nhất.
Dữ liệu tuần tra gốc cũng chính là dữ liệu GPS: thiết bị ghi tuyến đi theo hệ WGS 84 (kinh độ, vĩ độ). Vì vậy cách xử lý giống hệt file GPX trong bài Đưa dữ liệu GPS Garmin (GPX) vào QGIS và chuyển thành lô rừng.
Mở trong QGIS
Kéo thả file xuất từ SMART vào QGIS như mọi lớp vector khác. Với file GPX, QGIS hỏi chọn lớp con — tích tracks cho tuyến đi và waypoints cho các điểm quan sát.
Bật nền ảnh vệ tinh và lớp ranh giới khu bảo tồn để kiểm tra tuyến nằm đúng khu vực.
Lưu thành file làm việc
Lớp mở thẳng từ file xuất của SMART chỉ để xem. Muốn sửa, tính toán, dựng bản đồ thì lưu thành file của mình:
- Nhấp phải lớp tuyến, chọn Export ▸ Save Features As…
- Chọn GeoPackage hoặc ESRI Shapefile, đặt tên theo quy ước của đơn vị (ví dụ tuantra_2026_q3_tuyen).
- Ô CRS chọn hệ VN-2000 của tỉnh — lớp đang ở WGS 84 nên QGIS sẽ đổi hệ tọa độ, để đo chiều dài ra mét.
- Bấm OK. Làm tương tự cho lớp điểm quan sát.
Nhóm lớp TrackLog với các lớp route_points, routes, track_points, tracks, waypoints; menu chuột phải trên lớp tracks chọn Export rồi Save Features As; trên bản đồ có một đoạn đường thẳng dài nối hai cụm điểm do thiết bị mất tín hiệu
Làm sạch tuyến tuần tra
Tuyến tuần tra ghi dưới tán rừng thường có hai lỗi nhìn thấy ngay trên bản đồ:
- Đoạn nhảy thẳng tắp: thiết bị mất tín hiệu một quãng, khi bắt lại thì nối thẳng từ điểm cũ sang điểm mới — như đoạn đường đỏ chạy chéo trong ảnh trên. Bật chế độ sửa (biểu tượng bút chì), dùng Vertex Tool xoá các đỉnh vô lý, hoặc cắt bỏ đoạn đó.
- Đường răng cưa, chồng chất điểm: người tuần tra dừng lại lâu một chỗ, thiết bị vẫn ghi. Dùng Vector ▸ Geometry Tools ▸ Simplify để làm trơn: đặt dung sai vài mét, chạy ra lớp mới, so với lớp gốc trên nền vệ tinh rồi mới dùng.
Lưu ý quan trọng: Làm trơn (Simplify) làm chiều dài tuyến ngắn đi một chút. Nếu báo cáo cần chiều dài tuần tra chính xác, tính chiều dài trên lớp chưa làm trơn (chỉ xoá các đoạn nhảy sai), dùng lớp đã làm trơn để trình bày bản đồ.
Tính chiều dài tuyến cho báo cáo
Mở bảng thuộc tính lớp tuyến (đã ở VN-2000), dùng Field Calculator tạo trường dai_km kiểu số thực, biểu thức $length / 1000. Muốn tổng hợp theo tiểu khu hay theo trạm, dùng các công cụ phân tích chồng lớp trong Processing Toolbox — sẽ có bài riêng trong series về phân tích không gian.
Lỗi thường gặp
- Tuyến hiện ở giữa biển hoặc không thấy đâu: file xuất mất thông tin hệ tọa độ. Gán lại WGS 84 (EPSG:4326) cho lớp — dữ liệu GPS gốc luôn ở hệ này.
- Chiều dài tuyến ra số rất nhỏ: lớp vẫn ở WGS 84, đơn vị độ. Lưu sang VN-2000 rồi tính lại.
- Điểm quan sát mất tên loài, loại vi phạm: xuất từ SMART ra định dạng giữ ít thuộc tính. Xuất lại bằng Shapefile.
- Chữ tiếng Việt trong thuộc tính bị lỗi: lúc lưu chưa chọn bảng mã UTF-8.
Câu hỏi thường gặp
Có cần làm sạch tuyến trước khi chồng lên bản đồ không? Để xem nhanh thì không. Để tính chiều dài, làm bản đồ báo cáo thì có — một đoạn nhảy do mất tín hiệu có thể cộng thêm vài ki-lô-mét không có thật.
Đưa dữ liệu từ QGIS ngược vào SMART được không? SMART nhập được bản đồ nền và các lớp ranh giới dạng Shapefile. Lưu lớp từ QGIS ra Shapefile, hệ WGS 84, để SMART đọc ổn định nhất.
Bài tiếp theo
Bài 5: Mở ảnh vệ tinh Google/Sentinel làm nền số hoá trong QGIS — chuẩn bị nền để tự vẽ lô rừng ngay trên máy.
―――
Bài viết biên soạn lại từ tài liệu tập huấn "Ứng dụng QGIS trong quản lý tài nguyên rừng" – Dự án Quản lý rừng bền vững và Bảo tồn đa dạng sinh học (VFBC/USAID), Quảng Trị 2024. Tác giả: Vũ Văn Thái.
