Muốn vẽ lô rừng bám đúng thực địa mà không phải ra hiện trường, bạn cần một lớp ảnh vệ tinh làm nền: nhìn thấy mép rừng, đường mòn, khe suối thì vẽ theo. QGIS không có sẵn nền vệ tinh, nhưng thêm vào chỉ mất vài phút. Bài này hướng dẫn ba nguồn hay dùng trong lâm nghiệp: Google (nét, nhanh, nhưng không rõ chụp năm nào), Planet (ảnh ghép theo tháng, theo quý — để xem rừng thay đổi), và Sentinel-2 (miễn phí, có ngày chụp rõ ràng).
Đây là bài 5 trong series Số hoá và tạo dữ liệu bản đồ lâm nghiệp trong QGIS.
Nền Google qua plugin QuickMapServices
- Vào Plugins ▸ Manage and Install Plugins…, chọn All, gõ QuickMapServices vào ô tìm kiếm, chọn plugin rồi bấm Install Plugin.
Cửa sổ Plugins tìm QuickMapServices của NextGIS, nút Install Plugin ở góc dưới
- Cài xong, trên thanh menu có thêm mục Web. Vào Web ▸ QuickMapServices ▸ Google và chọn loại nền:
Lớp nền | Hiển thị | Dùng khi |
Google Hybrid | Ảnh vệ tinh kèm tên đường, địa danh | Số hoá lô rừng — dễ định hướng nhất |
Google Satellite | Chỉ ảnh vệ tinh | Khi tên đường che mất chi tiết cần vẽ |
Google Terrain | Địa hình đổ bóng | Xem sườn, khe, đỉnh |
Google Road | Bản đồ đường | Định vị nhanh khu vực |
Menu Web, QuickMapServices, Google với các lựa chọn Google Hybrid, Labels, Road, Satellite, Terrain, Traffic
Nền Google Hybrid hiện trong khung bản đồ QGIS: ảnh vệ tinh khu đô thị ven sông kèm tên đường và địa danh
Lớp nền luôn phải nằm dưới cùng trong Layers Panel. Nếu nó che mất lớp lô rừng, kéo nó xuống cuối danh sách.
Nền Google dùng hệ tọa độ Web Mercator (EPSG:3857), khác VN-2000, nhưng QGIS tự chuyển khi hiển thị nên lớp lô rừng của bạn vẫn chồng đúng. Ngược lại, nếu lớp lô rừng nằm lệch so với nền, lỗi nằm ở hệ tọa độ của lớp — đọc bài Vì sao dữ liệu bị lệch trong QGIS.
Lưu ý quan trọng: Ảnh Google là ảnh ghép từ nhiều lần chụp, không ghi ngày chụp và mỗi vùng có thể chụp năm khác nhau. Đủ tốt để vẽ ranh lô, đường, suối — nhưng đừng dùng để kết luận hiện trạng rừng tại một thời điểm cụ thể.
Nền Planet theo tháng, theo quý
Khi cần biết rừng thay đổi lúc nào — lô bị khai thác từ tháng mấy, nương rẫy mở từ quý nào — dùng ảnh ghép Planet: mỗi tháng hoặc mỗi quý một bộ ảnh phủ toàn vùng, độ phân giải khoảng 5 mét.
Planet cung cấp ảnh qua dịch vụ WMTS, cần tài khoản Planet có quyền xem bộ ảnh ghép (chương trình NICFI cho vùng rừng nhiệt đới từng cấp quyền miễn phí cho mục đích phi thương mại — kiểm tra tình trạng hiện tại trên trang Planet). Có tài khoản rồi:
- Vào Layer ▸ Add Layer ▸ Add WMS/WMTS Layer…
- Bấm New, đặt tên kết nối (ví dụ Planet), dán đường dẫn WMTS kèm khoá API của chính tài khoản bạn vào ô URL, bấm OK rồi Connect.
- Ở tab Tilesets, chọn bộ ảnh theo thời gian: gõ 2021_12 để tìm ảnh tháng 12 năm 2021, gõ 2021_q4 để tìm ảnh quý 4. Cuối danh sách luôn có Latest Global Monthly và Latest Global Quarterly — ảnh mới nhất.
- Bấm Add.
Danh sách bộ ảnh Planet trong tab Tilesets: các bộ ghép theo quý từ 2020 đến 2023 và hai bộ ảnh mới nhất theo tháng, theo quý, tất cả ở hệ EPSG:3857
Thêm hai bộ ảnh của hai thời điểm, bật tắt lần lượt (hoặc dùng plugin Map Swipe Tool để kéo thanh so sánh) là thấy ngay khoảnh rừng nào mất đi giữa hai kỳ.
Lưu ý quan trọng: Khoá API là thông tin riêng của tài khoản, như mật khẩu. Đừng chia sẻ đường dẫn có khoá lên mạng hay trong tài liệu gửi đi.
Ảnh Sentinel-2 miễn phí
Sentinel-2 là vệ tinh của châu Âu, ảnh miễn phí, độ phân giải 10 mét, cứ vài ngày chụp lại một lần và có ngày chụp chính xác. Hợp để theo dõi biến động rừng định kỳ và làm hồ sơ cần chứng cứ thời điểm. Cách tải nhanh nhất là qua Google Earth Engine — có loạt bài riêng về ảnh vệ tinh và Earth Engine trên trang.
Chọn nền nào cho việc gì
Việc cần làm | Nền nên dùng |
Vẽ ranh lô, đường, suối | Google Hybrid hoặc Satellite |
Xem lô bị tác động từ khi nào | Planet theo tháng, theo quý |
Báo cáo biến động có ngày tháng | Sentinel-2 |
Xem địa hình để vẽ ranh theo dông, khe | Google Terrain |
Lỗi thường gặp
- Thêm nền xong không thấy gì, khung bản đồ trắng: máy không có Internet, hoặc đang phóng quá sâu vượt mức chi tiết của ảnh. Thu nhỏ lại một chút.
- Nền che mất lớp lô rừng: kéo lớp nền xuống cuối Layers Panel.
- Lô rừng lệch so với nền: lớp lô rừng khai báo sai hệ tọa độ, không phải lỗi của nền.
- Kết nối Planet báo lỗi quyền truy cập: tài khoản chưa được cấp quyền xem bộ ảnh ghép, hoặc khoá API đã hết hạn.
Câu hỏi thường gặp
Tải ảnh Google về máy để dùng khi không có mạng được không? Nền qua QuickMapServices chỉ hiển thị trực tuyến. Muốn làm việc ngoài thực địa không có mạng, cắt vùng cần dùng thành ảnh hoặc gói bản đồ cho điện thoại — có bài riêng về xuất bản đồ vào thiết bị di động.
Vì sao ảnh Google chỗ này rõ, chỗ kia mờ? Mỗi vùng được ghép từ ảnh có độ phân giải và thời điểm khác nhau. Vùng núi xa thường mờ hơn vùng đô thị.
Bài tiếp theo
Bài 6: Số hoá lô rừng trên nền vệ tinh — vẽ, sửa, xoá đối tượng — có nền rồi, bắt tay vào vẽ.
―――
Bài viết biên soạn lại từ tài liệu tập huấn "Ứng dụng QGIS trong quản lý tài nguyên rừng" – Dự án Quản lý rừng bền vững và Bảo tồn đa dạng sinh học (VFBC/USAID), Quảng Trị 2024. Tác giả: Vũ Văn Thái.
